Có
thể cấm ngân hàng đầu tư chứng khoán, bất động sản
Trong
tương lai không xa, nhà đầu tư sẽ không còn cơ hội vay vốn ngân
hàng để chơi chứng khoán. Ngân hàng cũng không được trực tiếp
rót vốn vào các dự án bất động sản để kiếm lời.
Ngân hàng Nhà nước
đang hoàn tất Dự thảo sửa đổi bổ sung Luật Các tổ chức Tín dụng
theo hướng hạn chế tối đa các rủi ro đối với hoạt động kinh doanh
ngân hàng. Sau 7 lần chỉnh sửa, dự thảo lần 8 đã cập nhật những
kinh nghiệm đúc rút từ cuộc khủng hoảng tài chính ngân hàng đang
diễn ra.
Đáng chú ý nhất trong
dự thảo lần 8 là những quy định liên quan tới hoạt động đầu tư
của ngân hàng. Các ngân hàng thương mại đương nhiên được thực
hiện các hoạt động truyền thống theo giấy phép như huy động vốn,
cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán… Riêng với hoạt động
ngân hàng đầu tư, được chia thành 2 nhóm nghiệp vụ, nhóm được
trực tiếp thực hiện hoặc phải triển khai thông qua các công ty
con. Ngân hàng thương mại được phép trực tiếp tư vấn tài chính
doanh nghiệp, mua bán, sáp nhập doanh nghiệp và tư vấn đầu tư
chứng khoán; lưu ký chứng khoán, mua bán trái phiếu Chính phủ.
Với các nghiệp vụ như
bảo lãnh phát hành chứng khoán; tự doanh chứng khoán bao gồm cả
mua bán cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp; môi giới chứng khoán;
quản lý, phân phối chứng chỉ quỹ đầu tư; quản lý danh mục đầu
tư chứng khoán… ngân hàng không được trực tiếp thực hiện mà phải
thông qua các công ty con của mình.
Cũng liên quan tới
chứng khoán, dự thảo quy định các ngân hàng thương mại, chi nhánh
ngân hàng nước ngoài không được cho vay đầu tư, kinh doanh chứng
khoán.
Các nghiệp vụ đầu tư có tỷ lệ rủi ro cao, ngân hàng sẽ không được
trực tiếp triển khai mà phải thông qua công ty con.
Dĩ nhiên là các ngân
hàng thương mại không thoải mái với quy định này. Hiện tại, họ
vẫn được phép cho vay, đầu tư chứng khoán nhưng bị giới hạn không
quá 3% vốn điều lệ. Với quy định mới, nếu muốn tham gia thị trường
chứng khoán, họ phải thông qua công ty con. Và việc tham gia này
cũng không dễ chút nào, khi mà họ bị ràng buộc bởi quy định không
được cấp tín dụng cho các doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh
chứng khoán do mình nắm quyền kiểm soát. Những người theo quan
điểm thận trọng thì cho rằng, quy định theo dự thảo là hợp lý,
nhằm khu biệt những rủi ro thị trường, tránh ảnh hưởng tới an
toàn của ngân hàng và toàn hệ thống. Trong trường hợp mảng kinh
doanh, đầu tư chứng khoán thua lỗ, chỉ ảnh hưởng tới công ty con
chứ ít ảnh hưởng tới ngân hàng mẹ, qua đó đảm bảo sự an toàn của
toàn hệ thống.
Thực tế cho thấy sau
giai đoạn ào ạt cho vay chứng khoán, đến đầu 2008, phần lớn các
ngân hàng đều báo lỗ vì mảng này. Các công ty chứng khoán có mảng
tự doanh chiếm tỷ lệ lớn cũng lỗ nặng. Cuộc khủng hoảng tài chính
thế giới cũng là một minh chứng cho thấy rủi ro từ hoạt động ngân
hàng đầu tư là cực lớn. Hàng loạt ngân hàng đầu tư lừng lẫy một
thời của Mỹ đã phải dừng hoạt động, sáp nhập với đơn vị khác hoặc
chuyển đổi thành mô hình ngân hàng đa năng.
Rủi ro từ các hợp đồng
phái sinh cũng là một nguyên nhân dẫn tới cuộc khủng hoảng tài
chính toàn cầu. Vì vậy, trong dự thảo luật quy định rõ, ngân hàng
chỉ được phép thực hiện các nghiệp vụ phái sinh về tỷ giá, lãi
suất, ngoại hối, tiền tệ, tài sản tài chính… khi có sự chấp thuận
của Ngân hàng Nhà nước.
Cũng theo dự thảo mới,
ngân hàng có thể bị cấm kinh doanh bất động sản trừ trường hợp
bất động sản đó dùng làm trụ sở kinh doanh, địa điểm làm việc,
hoặc cơ sở kho tàng phục vụ trực tiếp cho các hoạt động nghiệp
vụ của mình. Ngoài ra, ngân hàng được phép nắm giữ bất động sản
do việc xử lý nợ vay có đảm bảo bằng bất động sản liên quan. Trong
thời hạn 3 năm kể từ ngày quyết định xử lý tài sản đảm bảo bằng
bất động sản, ngân hàng phải bán, chuyển nhượng hoặc mua lại tài
sản này để đảm bảo thực hiện đúng tỷ lệ đầu tư và tài sản cố định
và mục đích sử dụng tài sản cố định theo quy định.
Liên quan tới việc
cấp phép thành lập ngân hàng, ban soạn thảo đề xuất lệ phí cấp
giấy phép thành lập ngân hàng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài
tương đương 1% vốn điều lệ hoặc vốn được cấp. Mức vốn điều lệ
sẽ được quy định theo từng thời kỳ, theo quy định hiện tại vốn
điều lệ của ngân hàng tối thiểu là 1.000 tỷ đồng và vốn đăng ký
của chi nhánh tối thiểu là 15 triệu USD. Sau 2010, ngân hàng phải
có vốn tối thiểu 3.000 tỷ đồng. Nếu mức lệ phí được thông qua,
các ngân hàng sẽ phải nộp ít nhất 10-30 tỷ đồng để có được giấy
phép thành lập.
Mức phí 1% được ban
soạn thảo đưa ra từ dự thảo lần thứ 4, tức đầu năm ngoái, khi
phong trào thành lập ngân hàng còn nóng bỏng, nhằm hạn chế việc
chạy đua tham gia kinh doanh ngân hàng. Tuy nhiên, nhiều khả năng
mức phí này sẽ phải giảm xuống, do nhiều ý kiến cho rằng nó quá
cao, đặc biệt là khi quy định vốn điều lệ của ngân hàng tối thiểu
là 3.000 tỷ đồng.
Theo kế hoạch, Dự thảo
sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng sẽ được trình Chính phủ vào
tháng sau, trước khi Quốc hội cho ý kiến vào kỳ họp tháng 10 năm
nay và thông qua vào kỳ họp đầu năm sau. Ban soạn thảo dự kiến
sẽ tiếp tục cập nhật thông tin từ cuộc khủng hoảng tài chính thế
giới.
Song Linh
